Το ποντιακό αντάρτικο αποτέλεσε την ποντιακή αντίδραση στους διωγμούς, τις δολοφονίες, τις εκτοπίσεις και την επιστράτευση στα «αμελέ ταμπουρού» (τάγματα εργασίας). Μάχονταν στον τόπο που γεννήθηκαν και που οι πρόγονοί τους υπήρξαν για περίπου 3.000 χρόνια.
Εξαιτίας της επιστράτευσης στα τάγματα εργασίας, που ήταν μια μέθοδος εξόντωσης του ανδρικού πληθυσμού, δημιουργήθηκε ένα πλήθος φυγόστρατων και λιποτακτών οι οποίοι άρχισαν να κρύβονται στα βουνά. Οι Νεότουρκοι το χρησιμοποίησαν ως δικαιολογία για τις τρομερές ακρότητες που διέπραξαν σε βάρος του ποντιακού ελληνισμού.
Από τις πρώτες εκδηλώσεις του αντάρτικου ήταν στην ηρωική Σάντα, στην οποία για πολλά χρόνια δεν πάτησε το πόδι του Τούρκος. Στις 20 Απριλίου 1915 εμφανίστηκε ο Ομέρ Τσαούς, λιποτάκτης του οθωμανικού στρατού με βαριά οπλισμένους στρατιώτες, και ζήτησε από τους προύχοντες του χωριού να του παραδώσουν τους λιποτάκτες και τους φυγόδικους. Καίγοντας και λεηλατώντας τα σπίτια, συγκέντρωσε πενήντα άνδρες οι οποίοι μαρτύρησαν με τραγικό τρόπο.
Οι πρώτες αντάρτικες εκδηλώσεις ήταν αντίδραση στις
